Shamatha meditatie als verzachting bij chronische ziekte – in gesprek met Mike Janssens

Mike Janssens heeft een achtergrond als onderzoekspsycholoog en werkte jarenlang in wetenschappelijk en consumentenonderzoek. In 2012 veranderde zijn leven ingrijpend toen hij ernstig ziek werd door de ziekte van Lyme. Wat volgde waren jaren van fysieke beperkingen, pijn en onzekerheid. De ziekte van Lyme is een multisysteemziekte die meerdere orgaansystemen en lichaamsfuncties kan aantasten en in zijn geval ook het zenuwstelsel ontregelt. Juist in die periode kwam meditatie op zijn pad. De intensieve beoefening van mindfulness is voor hem van enorme waarde om om te gaan met deze chronische ziekte. Deze kennis en ervaring vormt de basis van waaruit hij zijn werk als psycholoog en mindfulness trainer vorm geeft.

Meditatie als antwoord op fysieke kwetsbaarheid
“Ik zocht iets dat me kon helpen omgaan met een lichaam dat niet meer deed wat ik wilde,” vertelt Mike. Meditatie bleek niet alleen helpend bij ontspanning, maar ook bij acceptatie en zingeving. Het gaf hem weer een gevoel van richting, ondanks zijn blijvende klachten. De intensieve beoefening thuis, langere retraites, trainingen en scholing in diverse meditatie tradities hebben de kijk op een ziek lichaam en het verhouden tot ongemak en pijn enorm verdiept. Tijdens de opleiding voor mindfulness trainer aan het centrum van mindfulness in Amsterdam komt hij in contact met opleider en psycholoog Karin Rekvelt. Haar meditatie begeleiding en embodyment inspireren hem om ook de trainersopleiding Shamatha meditatie Kalmte en Concentratie bij haar te volgen. Door de jaren heen is hij steeds meer geïnspireerd geraakt om dit uit te dragen naar een doelgroep met een wat hogere lijdensdruk. Mike begeleidt mensen met o.a. chronische ziekte, burn-out en mentale klachten. Zijn eigen ervaring met vergankelijkheid en oncontroleerbaarheid in dit geval veroorzaakt door ziekte speelt daarin een belangrijke rol. Bij de mensen die hij begeleidt is er vaak ook een lichaam/brein met chronische ontstekingen. Dat vraagt om een zeer zorgvuldige benadering, ook in de meditatie waarin onrust of een afdwalende geest niet alleen door stress of onvoldoende aandacht veroorzaakt wordt, maar soms ook mede beïnvloed wordt door medische problemen.

Shamatha: verzachting als fundament voor inzicht
Een belangrijke verdieping in zijn werk vond Mike in de beoefening van shamatha meditatie. Waar mindfulness (vipassana) vooral gericht is op opmerkzaamheid en inzicht, legt shamatha tevens de nadruk op ontspanning en verzachting van het lichaam alvorens de aandacht te trainen. “Bij mensen met veel pijn of lichamelijke klachten kan de aandacht richten op deze gebieden soms overweldigend zijn. Shamatha meditatie helpt om eerst veiligheid, ontspanning en stabiliteit te ervaren.” Shamatha meditatie betekent letterlijk ‘rusten in vrede’. In Shamatha meditatie komen de fasen: ontspanning van het lichaam, stabiliteit van aandacht en vervolgens helderheid van aandacht aan bod. De diepgaande werking van Shamatha meditatie versterkt de vipassana beoefening. Als het lichaam en de geest ontspannen zijn, kan inzicht (vipassana) makkelijker ontstaan.

Wat Mike bijzonder belangrijk vindt, is de zorgvuldigheid in taal en begeleiding. Te snel naar pijn of spanning toe gaan kan averechts werken. “Het vraagt nuance in taal, vriendelijkheid als houdingskwaliteit en balans in de afstemming op het lichaam. Meditatie is geen quick fix en ook geen medicijn dat alles oplost. Maar het kan wel helpen om de strijd te stoppen en het lijden behapbaarder te maken.” Naast de ervaringsgerichte kant is er ook wetenschappelijke onderbouwing.

Onderzoek laat zien dat shamatha meditatie onder andere ontstekingsreacties in het lichaam kan verminderen, wat het juist voor mensen met chronische klachten interessant maakt. Op 26 februari van 19:30 – 21:00 verzorgt Mike een kennismakingsavond waarin deelnemers op een laagdrempelige manier kunnen ervaren wat shamatha meditatie kan betekenen. “Het is vooral een zachte, prettige avond. Een uitnodiging om te voelen wat deze vorm van meditatie doet, zonder dat je ergens aan vastzit.”

Registreer je via: https://www.vmbn.nl/register/115
(Deelname aan de online workshop levert 2 punten op in het Mindfulness Register, binnen de categorie niet-vooraf geaccrediteerde scholing.)

Aansluitend start op 12 maart 2026 een 4-weekse online nascholing:

Training Shamatha meditatie – Kalmte & Concentratie (gegeven door Mike Janssens)
Deze training is geaccrediteerd voor 15 punten in het Mindfulness Register en richt zich specifiek op mindfulness trainers die hun meditatievaardigheden willen verdiepen en verbreden.

In de training:

• oefen je vier weken lang met verschillende Shamatha meditaties
• verdiep je je eigen beoefening
• leer je hoe je deze meditatievorm kunt toepassen in trainingen en individuele begeleiding

Shamatha meditatie nodigt uit om het lichaam in zijn natuurlijke staat te laten zijn en de adem zijn eigen ritme te laten volgen.

Details over deze training zijn te vinden op  https://www.pe-online.org/fe/public/agenda/696/577318